Làm gì khi xét nghiệm máu cho dấu ấn chỉ điểm ung thư tăng

Ung thư nếu không được chẩn đoán sớm sẽ gây ra tỉ lệ tử vong rất cao, thậm chí các phương pháp điều trị hiện nay như phẫu thuật, hóa trị, xạ trị... nếu được tiến hành ở giai đoạn muộn cũng giảm hiệu quả đáng kể. Việc chủ động sàng lọc, tầm soát ung thư ở giai đoạn sớm rất cần thiết và đặc biệt quan trọng.

Nhiều người cho rằng các xét nghiệm máu có thể tầm soát được ung thư nên thay thế tầm soát ung thư cơ bản. Bác sĩ Nguyễn Xuân Tuấn, giảng viên Trường đại học Y dược, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho biết chất chỉ điểm ung thư (tumor markers) tạo thành bởi các tế bào ung thư hoặc phản ứng của cơ thể, đáp ứng trước sự hiện diện của khối u. 

Các chất chỉ điểm ung thư ngày càng được sử dụng rộng rãi trên lâm sàng và chứng minh được vai trò thực sự trong góp phần chẩn đoán bệnh, theo dõi đáp ứng điều trị và chẩn đoán ung thư tái phát.

Các trường hợp ung thư lần đầu đa phần sẽ được chẩn đoán dựa vào các triệu chứng xuất hiện, hoặc nhờ sự kết hợp giữa thăm khám lâm sàng và kết quả của các xét nghiệm chỉ dấu ung thư.

Theo nhiều chuyên gia nghiên cứu về chỉ dấu ung thư, không một xét nghiệm máu nào cho kết quả chắc chắn 100% trong tầm soát ung thư để phát hiện bệnh sớm, do một số tình trạng bệnh lý lành tính hoặc trên một số người bình thường cũng có thể xuất hiện nồng độ chất chỉ điểm ung thư cao hơn mức bình thường.

Theo bác sĩ Trần Đức Cảnh - Bệnh viện K, dựa vào kết quả xét nghiệm máu để chẩn đoán ung thư là hoàn toàn sai lầm. Bởi chất chỉ điểm khối u là những protein được sản xuất và giải phóng vào máu bởi các tế bào ung thư, hoặc tế bào lành của cơ thể để phản ứng với sự hiện diện của các tế bào ung thư, hay tình trạng bệnh lý lành tính khác không phải ung thư. 

Những chất này có thể được tìm thấy trong máu, nước tiểu, mô.

Các chất chỉ điểm khối u không đặc hiệu trong các bệnh lý ung thư. Do vậy sự hiện diện của chúng không đủ để chẩn đoán ung thư. Các chất chỉ điểm khối u có thể tăng cao ở trong những bệnh lý không ung thư hoặc trong trường hợp viêm nhiễm. 

Đặc biệt, tumor marker không tăng cao kể cả khi bệnh nhân ung thư ở giai đoạn muộn. Do vậy xét nghiệm máu tìm chất chỉ điểm khối u không được khuyến cáo để làm phương pháp tầm soát sớm bệnh ung thư.

Nhiều người cho rằng nồng độ CA 72-4 trong máu cao hơn mức bình thường chắc chắn là dấu hiệu của ung thư dạ dày. Trong khi thực tế chỉ số CA 72-4 có thể tăng cả trong một số bệnh lành tính như viêm tụy (3%), xơ gan (4%), bệnh phổi (17-19%), bệnh khớp (21%), bệnh phần phụ (0-10%), bệnh buồng trứng lành tính (3-4%), kén buồng trứng (25%), bệnh tuyến vú (10%), các bệnh đường tiêu hóa lành tính (5%).

Độ đặc hiệu của CA 72-4 là 60% có nghĩa 100 người mắc ung thư dạ dày thì chỉ có 60 người có nồng độ CA 72-4 tăng trong máu. Do đó, chỉ dựa vào một chỉ số CA 72-4 tăng cao hơn so với giá trị bình thường thì chưa khẳng định được là đã bị ung thư dạ dày, nhưng cần kiểm tra sâu hơn để loại trừ bệnh ác tính đó.

CEA là protein trên bề mặt tế bào, chỉ điểm cho ung thư đại trực tràng, dạ dày ruột, phổi và vú. CEA còn tăng ở người nghiện thuốc lá, xơ gan, polyp trực tràng, viêm loét trực tràng, bệnh tuyến vú lành tính. Không dùng CEA cho sàng lọc ung thư. Ngược lại, một người ung thư dạ dày nhưng không nhất định phải có CEA tăng.

CA 19.9 là dấu ấn của ung thư biểu mô đại trực tràng và tụy. Tuy nhiên nó cũng có thể tăng ở bệnh nhân ung thư gan mật, dạ dày, tế bào gan và nhiều bệnh lành tính như viêm tụy, bệnh dạ dày ruột.